Dziecięca ciekawość nie potrzebuje zaproszenia. Pojawia się naturalnie – w pytaniach zadawanych przy śniadaniu czy podczas podróży, i to ona stanowi fundament przyszłych odkryć czy innowacji. Tymczasem dane pokazują, że zainteresowanie naukami ścisłymi wśród młodych ludzi maleje, co może mieć realne konsekwencje dla przyszłości rynku pracy i rozwoju społecznego. Wyzwaniem staje się znalezienie sposobu, by temu przeciwdziałać, a odpowiedzią może być wprowadzenie dzieci w model edukacji STEM w przystępnej dla nich formie.

Na tle tego problemu szczególnego znaczenia nabiera program ”Świat Młodych Badaczy”, obchodzący w tym roku swoje 10-lecie. Inicjatywa firmy Henkel, która od 150 lat stawia na innowacje i zrównoważony rozwój, objęła już ponad 13 tysięcy dzieci w kraju i ponad 130 tysięcy na świecie, a jej celem jest kształcenie ”Pokolenia Innowatorów” poprzez praktyczne doświadczenie nauk ścisłych. Program, skierowany do dzieci w wieku od 7 do 11 lat umożliwia im razem z rodzicami poznawanie fascynującego świata eksperymentów, które uczą kreatywności, samodzielnego i krytycznego myślenia, a także są po prostu świetną zabawą dla małych badaczy.

Wspólne eksperymentowanie to coś znacznie więcej niż nauki ścisłe – to wspólny czas i zabawa, a więc niezwykle cenny sposób na budowanie trwałej więzi z bliskimi. Kiedy rodzic i dziecko razem sprawdzają, co się stanie po zmieszaniu kilku składników, tworzą przestrzeń do rozmowy, współpracy i wzajemnego zaufania. Nauki ścisłe przestają być obowiązkiem, a staje się przyjemnością, która naturalnie wpisuje się w codzienność. Takie doświadczenia wspierają rozwój zarówno logicznego, jak i kreatywnego myślenia. Ciekawy świata maluch uczy się analizować, wyciągać wnioski i formułować własne hipotezy, rozwijając jednocześnie wyobraźnię.

Bardzo ważna jest w tym wszystkim rola rodzica – to właśnie on z osoby przekazującej wiedzę, staje się towarzyszem, który razem z młodym badaczem odkrywa świat i pokazuje, że wspólnie można szukać odpowiedzi na (pozornie) trudne pytania.

Dzieci uczą się najefektywniej wtedy, gdy mogą doświadczać. Metoda ”learning by doing”, na której oparte są eksperymenty w ramach programu ”Świat Młodych Badaczy”, pozwala im nie tylko przyswajać wiedzę, ale naprawdę ją przeżywać. Kiedy mogą coś dotknąć, zaobserwować, sprawdzić, a czasem nawet popełnić błąd, nauki ścisłe stają się procesem angażującym i autentycznym. Nazywamy to uczeniem polisensorycznym – nauki ścisłe, które uruchamiają wiele zmysłów jednocześnie, pozwalają lepiej rozumieć konkretne zjawiska. Eksperyment, który można zobaczyć, usłyszeć czy poczuć, zostaje w pamięci znacznie dłużej niż starannie podana teoria.

Wiktor Niedzicki, fizyk, wieloletni popularyzator nauki, wykładowca akademicki, który wspiera polską edycję projektu ”Świat Młodych Badaczy”, podkreśla: – Nauki ścisłe często wydają się dzieciom i ich rodzicom czymś trudnym, zarezerwowanym dla ”wybrańców”. Jednak przy odpowiednim podejściu nauki ścisłe mogą stać się fascynującą przygodą, której celem jest zarażenie dzieci bakcylem eksperymentowania i ciekawości świata. Wykorzystując proste codzienne przykłady, możemy pokazać, że nauki ścisłe to nie tylko skomplikowane wzory, lecz także interesujące zjawiska, które nas otaczają.

Równie ważne jest bezpieczne środowisko, w którym dziecko nie boi się popełniać błędów. To właśnie one uczą najwięcej i pokazują, że droga do odkrycia nie zawsze jest prosta, ale zawsze jest wartościowa.

– Od wielu lat pokazuję na festiwalach nauki proste doświadczenia, choć unikam nazywania ich doświadczeniami – uczę wykonywania sztuczek. Dziecko, które już słyszało o tej trudnej fizyce, może być do niej źle nastawione. Sztuczkę natomiast chętnie pozna i będzie nią mogło zaimponować rówieśnikom. A gdy coś się nie udaje? To doskonała okazja do ćwiczenia cierpliwości, opanowania i wspólnego poszukiwania przyczyn niepowodzenia. Nawet doświadczonemu magikowi czasem coś się nie udaje. – przyznaje Wiktor Niedzicki.

Jeszcze kilka dekad temu dyplom gwarantował spokój na całe życie zawodowe. Dziś wiedza jest dostępna na jedno kliknięcie, ale to jej selekcja i umiejętność adaptacji są na wagę złota. Rozwój technologii, automatyzacja i globalizacja sprawiają, że wiedza, a co za tym idzie rynek pracy, nieustannie się zmieniają. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera konkretny sposób podejścia do edukacji. STEM to akronim pochodzący z języka angielskiego, który oznacza cztery obszary kluczowe dla współczesnej edukacji i rozwoju technologicznego: Science (nauka), Technology (technologia), Engineering (inżynieria) i Mathematics (matematyka). To podejście do uczenia, które łączy te dziedziny i pokazuje, jak wzajemnie przenikają się w praktyce. Zamiast uczyć się ich oddzielnie, dzieci poznają je poprzez rozwiązywanie realnych problemów, eksperymentowanie i projektowanie, czyli dokładnie tak, jak wygląda to w świecie nauk ścisłych i nowoczesnych zawodów.

Nie potrzebujesz białego fartucha ani skomplikowanej aparatury. Dom to naturalne laboratorium. Gotowanie, sprzątanie, a nawet wieczorna kąpiel to okazje do zadawania do pytań o gęstość cieczy, napięcie powierzchniowe czy reakcje chemiczne. Wystarczy otwartość na pytania, uważność i gotowość do wspólnego poszukiwania odpowiedzi.

Ważne jest stworzenie atmosfery, w której dziecko czuje się swobodnie i nie boi się eksperymentować ani popełniać błędów. Nauki ścisłe to nie tylko odtwarzanie wiedzy, ale przede wszystkim zadawanie pytań, sprawdzanie hipotez i szukanie własnych rozwiązań. Warto pozwolić dziecku przejąć inicjatywę i podążać za jego ciekawością, nawet jeśli oznacza to odrobinę bałaganu. Pomocne mogą być gotowe materiały dostępne na stronie programu ”Świat Młodych Badaczy”, które krok po kroku prowadzą przez proste, bezpieczne doświadczenia i podpowiadają, jak w naturalny sposób wpleść naukę w codzienność.

Złożone zjawiska naukowe można tłumaczyć w prosty i angażujący sposób – poprzez historie. Opowieść, np. oparta na schemacie bajki, pozwala osadzić wiedzę w kontekście bliskim dziecku, dostosowanym do jego etapu rozwoju. Historie z udziałem superbohaterów, którzy razem z nimi poznają świat eksperymentów, budują emocjonalne zaangażowanie, które jest kluczowe w procesie uczenia się, a odpowiednia narracja pomaga tłumaczyć skomplikowane zjawiska i budować pozytywne skojarzenia.

Dobrym przykładem jest bajka ”Siła rozumu”, która w przystępny sposób pokazuje, że nauki ścisłe mogą być fascynujące. W nurcie bajkoterapii pomaga ona przełamywać stereotypy i zachęca najmłodszych do eksperymentowania oraz odkrywania świata na własnych zasadach.

W 2024 roku Henkel Polska przygotował raport ”Świat Młodych Badaczy 4.0: kompetencje do przyszłości”, przygotowany przez Henkel we współpracy z futurolożką dr Edytą Sadowską, który doprowadził do wielu kluczowych wniosków. Z raportu dowiadujemy się, że dzieci rozpoczynające edukację już dziś, będą pracować w zawodach, które jeszcze nie istnieją, a umiejętność przekwalifikowania się będzie kluczowa dla rozwoju ich kariery. Dlatego tak ważne jest rozwijanie nie tylko wiedzy, ale też umiejętności adaptacji, kreatywności i współpracy. Kluczowe w przyszłości stają się: elastyczność, odwaga do eksperymentowania, kompetencje cyfrowe czy umiejętność uczenia się przez całe życie. Do nauki tych kompetencji wcale nie trzeba skomplikowanych narzędzi – czasem wystarczy wspólne doświadczenie przy kuchennym stole[2].

Od tego zaczyna się wielopoziomowe zadanie: połączenie dwóch światów - domu i szkoły. W tę misję wpisuje się program ”Świat Młodych Badaczy”, który łączy obie te sfery, oferując bezpłatne warsztaty dla uczniów klas II i III oraz gotowe scenariusze lekcji dla nauczycieli. Jest to szczególnie ważne w obliczu spadku zainteresowania przedmiotami ścisłymi – dane CKE pokazują, że w 2025 roku maturę rozszerzoną z biologii, fizyki czy chemii wybrało o 10,6 proc. mniej uczniów niż w 2016 roku.

Wspieranie pasji do odkrywania to nie tylko dbanie o oceny. To inwestycja w przyszłość całego społeczeństwa, które potrzebuje innowatorów, by stawiać czoła wyzwaniom jutra.

[1] Źródło: Sprawozdania CKE z 2016 i 2025 r.
[2] https://www.henkel-swiatmlodychbadaczy.pl/[/url]

Materiał promocyjny marki Henkel.